Serényiho cisterna
Płaskowyż Plešivec to wapienny płaskowyż w Parku Narodowym Słowacki Kras, który wznosi się około 400 metrów nad otaczający teren. Jest słowacką wyjątkowością i metaforycznie porównywany jest do sera emmentaler. Wynika to z faktu, że jest on pełen głębokich otworów; odkryto tu około 800 lejów krasowych oraz 200 jaskiń i przepaści. W przeszłości płaskowyż był wykorzystywany do wypasu bydła, jednak utrudniał to poważny problem – brak wody. Rozwiązaniem była Cysterna Serényi’ego, dziś mało znana, ale jedyna tego typu budowla techniczna na Słowacji.
Do cysterny prowadzą znakowane szlaki turystyczne z miejscowości Plešivec i Štítnik (niebieski), Slavec i Kružná (żółty) oraz Rakovnica (zielony).
Cysterna to okrągła konstrukcja betonowa o średnicy około 15 metrów i głębokości 3,8 metra. Pierwotnie miała być wykonana z wapienia, jednak ostatecznie wybrano beton, który nie przepuszcza wody. Zbiornik może pomieścić do 960 000 litrów wody. W środku jest podzielony ścianą na dwie części, aby podczas czyszczenia nie trzeba było opróżniać całego zbiornika. Woda deszczowa była zbierana przez 14 równomiernie rozmieszczonych otworów w obwodzie, a następnie filtrowana przez żwir, piasek i węgiel aktywny. Przefiltrowana woda była pompowana do koryt za pomocą dwóch studni wahadłowych. Po wybudowaniu zaopatrywała około 1600 sztuk bydła, koni i owiec.
Cysterna Serényi’ego została zbudowana w 1913 roku w wyniku długotrwałej suszy na początku XX wieku. Nazwana została na cześć ówczesnego ministra rolnictwa Austro-Węgier, Vojtecha Serényi’ego. Na miejscu znajdowała się tablica pamiątkowa, jednak w latach 70. została zniszczona przez wandali. Cysterna działała do końca XX wieku, a ostatnie naprawy przeprowadzono w 1995 roku. W 2020 roku rozpoczęto dyskusje nad jej renowacją i uznaniem za narodowy zabytek kultury, jednak obecnie nadal niszczeje. Miejmy nadzieję, że wkrótce zostanie odrestaurowana.
