Regions
Region GEMER
Region Gemer poprowadzi Was od źródeł Hronu na północy aż po skraj Cerovej vrchoviny na południu, od przełęczy Soroška na wschodzie po serpentyny koło Ožďan na zachodzie. Gemer graniczy z parkami narodowymi Słowacki Raj i Płaskowyż Murański, a na południu rozciąga się piękny Kras Słowacki.
Jeśli odpoczywacie wśród gęstych lasów, gór, rwących potoków i stromych górskich łąk, nad błękitną taflą jezior i stawów, w regionie Gemer na pewno znajdziecie coś dla siebie. Gemer to kraina starych kościołów, szlacheckich dworów i ziemiańskich kurii. Charakter regionu podkreśla wszędzie zachowana architektura ludowa – na północy drewniana, zrębowa, na południu murowana, z typowymi białymi podcieniami z kolumnadą, pod którymi w upale późnego lata suszą się girlandy czerwonej papryki i pęki złocistej kukurydzy. Kościoły, zarówno katolickie, jak i ewangelickie, zachowały cenne dzieła snycerskie – renesansowe i barokowe ołtarze, ambony i chrzcielnice z licznymi rzeźbami i obrazami. Wyjątkowym świadectwem miejscowej twórczości ludowej są ławki kościelne i stropy z barwną malowaną ornamentyką. Charakter regionu ukształtowały bogate złoża metali szlachetnych i użytkowych w Rudawach Spisko-Gemerskich oraz ich późniejsza obróbka. Ogromnym bogactwem tego obszaru są wyjątkowe zjawiska – jaskinie krasowe i lodowe pod powierzchnią trzech parków narodowych: Słowackiego Raju, Krasu Słowackiego i Płaskowyżu Murańskiego. Wśród nich Dobszyńska Jaskinia Lodowa i Ochtyńska Jaskinia Aragonitowa należą do światowych unikatów.
Najbardziej znane miejsca
Wkraczając na teren Gemeru, nie sposób nie zauważyć, że region ma bogatą historię górniczą. Przez stulecia wydobywano tu cenne metale – miedź, nikiel i kobalt. Świadczą o tym dawna górnicza wieś Stratená i słynne górnicze miasto Dobšiná. Także rynek i bogate kamienice Rožňavy, największego gemerskiego miasta w kraju koszyckim, zdradzają dawne zainteresowanie niemieckich przedsiębiorców bogactwami ukrytymi pod ziemią. Również Ekspozycja Górnictwa i Hutnictwa Gemeru przedstawia przekrój historii gemerskiego górnictwa i hutnictwa od prehistorii po współczesność, prezentując pierwsze narzędzia wydobywcze, środki transportu, sprzęt mierniczy i oświetleniowy. W ekspozycji Stanowiska górnicze można zobaczyć podziemne wyrobiska, a na terenie Górniczego Centrum Doświadczeń znajdują się unikaty – trzeci najstarszy walec parowy na świecie i jedyna na Słowacji parowa ciężarówka Škoda Sentinel.
Żaden turysta nie ominie przesiąkniętych historią zabytków, takich jak średniowieczny, pierwotnie gotycki zamek Krásna Hôrka. Nieopodal stoi secesyjne Mauzoleum rodu Andrássych. Stąd kierujemy się na skraj Kotliny Rożniawskiej, do Betliaru. To właśnie tu, pośrodku parku w stylu francuskim, stoi chyba najbardziej znany pałac Andrássych. Zbudowano go na początku XVIII wieku w stylu renesansowo-barokowym. Dziś mieści się w nim muzeum, a wyjątkowa jest również biblioteka, na której półkach spoczywa ponad 20 000 woluminów.
Najciekawsze zabytki gotyku w Gemerze łączy Szlak Gotycki, który biegnie dalej również przez Spisz. https://www.terraincognita.sk/tip-na-vylet-21-za-panmi-z-gemera/
W Gemerze na pewno traficie także na unikatowy chroniony pomnik przyrody, największą jaskinię lodową i pierwszą oświetloną elektrycznie jaskinię w Europie (od 1887 roku) – Dobszyńską Jaskinię Lodową. Ochtyńska Jaskinia Aragonitowa ma wprawdzie tylko 300 m długości, ale jej bogata szata aragonitowa jest wyjątkowa. Między Słowacją a Węgrami w podziemnym systemie kryje się Jaskinia Domica, której osobliwością jest liczna obecność nietoperzy (około 1500 osobników 16 różnych gatunków). Ciekawą atrakcją jest tu również rejs łódką po podziemnej rzeczce Styks. Kontynuując z Domicy dalej na wschód, nie należy pomijać kolejnej udostępnionej jaskini – Gombaseckiej. Do jej osobliwości należy tzw. Czarne Wywierzysko. Kolejną jaskinią, choć bez przewodnika, jest unikatowa Silicka Jaskinia Lodowa z całoroczną lodową szatą naciekową w dolnej części. To najniżej położona jaskinia lodowa na świecie w strefie klimatu umiarkowanego. Jaskinia Krásnohorská ze swoim unikatowym stalagmitem o wysokości 32,7 m należy do największych na świecie.
Gemer to kraina drewnianych domów, życzliwych ludzi o charakterystycznej gwarze, ale i pięknej przyrody. Znajduje się tu Stolica (1476 m n.p.m.), najwyższy punkt kraju koszyckiego. Kusić Was będzie także majestatyczny, wysoki na 990 metrów Veľký Radzim.
Godnym uwagi miejscem jest dom rodzinny pisarza i zbieracza słowackich baśni ludowych Pavla Dobšinskiego w miejscowości Kobeliarovo.
Mniej znane miejsca
W Rožňavie uwagę zwracają Wieża Strażnicza i Ratusz.
Na południe od Rožňavy znajduje się nietypowy twór przyrody – jezioro Farárova jama. Na wschodzie zaś husycki kościółek w Lúčce służył niegdyś jako niewielka twierdza Jana Jiskry z Brandýsa i jego wojska złożonego z byłych husytów, dzięki czemu zyskał przydomek „husycki”.
Muzeum Młyn wodny w miejscowości Kováčová, który należał niegdyś do rodu Andrássych z Krásnej Hôrki, ma oryginalne urządzenia techniczne i maszyny do mielenia mąki.
Koceľovce w dolinie potoku Hankovský potok założyli niemieccy osadnicy, którzy przybyli tu zakładać kopalnie. Najcenniejszym zabytkiem jest tu gotycki kościół z pierwszej połowy XIV wieku.
Ranč pod Ostrou skalou leży w pobliżu Dobszyńskiej Jaskini Lodowej. Zajmuje się hodowlą koni różnych ras, a także bydła. Początkującym i zaawansowanym oferuje naukę jazdy konnej, a bardziej wymagającym klientom ranczo organizuje jedno- i kilkudniowe wycieczki w siodle z możliwością biwakowania na łonie natury.
Koło miejscowości Jablonov nad Turňou dużą popularnością cieszy się średniowieczny spichlerz Granárium. W miejscowości Krásnohorská Dlhá Lúka odwiedźcie Dom Rzemiosł, w Rejdovej Muzeum Tradycyjnej Kultury Ludowej, a w Štítniku znajduje się antyturecka twierdza Wodny Zamek, w przeszłości chroniona przez rozległe mokradła.
Na wszystkich miłośników adrenaliny, szybkiej jazdy i dobrej zabawy czeka w Plešivcu (16 km od Rožňavy) tor gokartowy. Zarówno doświadczonym kierowcom, jak i szerokiej publiczności oferuje trasę o długości 650 metrów. Możecie też wybrać się do Brzotína, do ośrodka jeździeckiego.
Gastronomia
Gastronomia tego szczególnego regionu, łączącego wzdłuż południowej granicy z Węgrami wschód i zachód Słowacji, nawiązuje do niezwykle bogatego dziedzictwa kulinarnego, od tradycyjnych potraw po wykwintne kąski w stylu “finom csemege”. Wpływy węgierskie można poczuć w daniach z wołowiny, kaczek i gęsi. Spośród zup wymieńmy zupę z kwaśnego mleka, owocową zupę z pigwy czy zupę baranią. W miejscowych kuchniach do przygotowania potraw często używa się smalcu lub oleju. Aby nadać jedzeniu szczególny aromat, miejscowi kucharze nie zaczynają gotowania bez cebuli, mielonej papryki czy majeranku. Do wielu potraw podaje się knedle z mąki i drożdży lub z ciasta ziemniaczanego. Ciekawe są także sosy warzywne podawane jako dodatek. Jedno jest jednak wspólne dla wszystkich wariantów – w Gemerze preferuje się potrawy w kształcie kulek. Gemerskie kulki (gemerské guľky), jedzenie górników i drwali, robi się z ziemniaków i przerośniętego wędzonego mięsa, zatopionych w sosie pomidorowym lub kiszonej kapuście z sosem. Dalej są to słodkie twarogowe kluski (gombolce) z morelami oraz parowane bułeczki z domowymi powidłami śliwkowymi lub makiem. Ciekawe są kształty makaronu do zup – charakterystycznych gágorików, które wyrabia się za pomocą wrzeciona i płochy tkackiej. Z kaszy kukurydzianej robi się tzw. škorce z makiem. Z gładkiej mąki chlebowej piecze się drożdżowe podpłomyki (posúchy), drożdżowy jest też hubovník – słony placek nadziewany grzybami. Jedną z niespodzianek jest sos agrestowy – nie uwierzycie – do steku. Spośród napojów popularna jest tu klasyczna grzana pálenka.
Typowe produkty regionu
Typowe produkty regionu Gemer narodziły się w jego malowniczych wsiach – Vyšná Slaná i Rejdová są przykładem bogatej tradycji folklorystycznej i zwyczajów. W Rejdovej licznie zachowała się też oryginalna architektura ludowa, dzięki czemu stała się ona miejscem etnograficznym o znaczeniu ogólnosłowackim. Ciekawe są tu tkane dywany i koronka klockowa. Mieszkańcy Gemeru słynęli z szycia kożuszków oraz z wysokiej jakości pracy snycerzy i druciarzy. Być może właśnie z tego regionu najlepiej przywieźć drewnianą zabawkę albo wyrób artystyczny z kuźni lub warsztatu druciarskiego. Garncarstwo dawało niegdyś w Gemerze pracę setkom ludzi – wybierzcie misę lub dzban z bogatej oferty gemerskiej ceramiki. Wciąż popularne jest wytwarzanie skórzanych pasterskich torb i skórzanych osłon na butelki, a także wysokiej jakości wyrób gontów. W czasach feudalizmu na terenie Gemeru – w miejscowościach Dobšiná, Rožňava, Štítnik i Vlachovo – działało kilka ludwisarni, niech więc Waszą podróż po Gemerze szczęśliwie zakończy na przykład symboliczny dzwoneczek, który przywieziecie z tego regionu.
